|
Ο Ιβάν Βασίλιεβιτς Δ' κατέλαβε το θρόνο της Ρωσίας σε ηλικία τριών ετών,
μετά το θάνατο του πατέρα του. Μεγαλώνοντας έζησε από κοντά τις αιματηρές
συγκρούσεις εξουσίας μεταξύ των αντιπάλων ομάδων των Βογιάρων. Αυτή η εμπειρία
επηρέασε σημαντικά το χαρακτήρα τού Ιβάν: Η προσωπικότητά του χαρακτηριζόταν
από δυσπιστία προς τους πάντες, μέχρι μανίας καταδιώξεως, από υπέρμετρη
οξυθυμία, μέχρι που σκότωσε το 1581 σε παροξυσμό θυμού τον πρωτότοκο γιο
του και από πρωτοφανή ακόμα και για τη Ρωσία του 16ου αιώνα, βαναυσότητα.
Το προσωνύμιό του «ο Τρομερός» δεν φαίνεται να εντυπωσίαζε όσους τον είχαν
γνωρίσει. Από την άλλη πλευρά, όλοι βεβαίωναν ότι επρόκειτο για ένα πολύ
μορφωμένο άνθρωπο. Το 1547 ανακηρύχθηκε ως πρώτος ηγεμόνας «Τσάρος της
Ρωσίας».
Η εσωτερική πολιτική του Ιβάν χαρακτηρίζεται από σημαντικές μεταρρυθμίσεις
στην εκκλησία (από το 1551 συγκροτήθηκε σύνοδος), στην κωδικοποίηση των
νόμων (1550), στην κρατική διοίκηση και στο στρατό. Από το 1565 και μετά
εξελίχθηκε η περιπέτεια της «οπριτσνίνα». Ο Ιβάν μετακόμισε με το δημόσιο
ταμείο, επίλεκτους στρατιωτικούς και ιερωμένους στα βόρεια της Μόσχας,
ίδρυσε ένα κράτος εν κράτει (οπριτσνίνα) και ανακοίνωσε την παραίτησή του
από το θρόνο της Μόσχας, επειδή οι κλίκες των Βογιάρων με την υποστήριξη
της εκκλησίας εκμεταλλεύονταν το κράτος, το παλάτι και το λαό στα χρόνια
που αυτός ήταν ακόμα ανήλικος. Από το φόβο της ακυβερνησίας, ίσως και φοβούμενος
τον απρόβλεπτο χαρακτήρα τού Τσάρου, τάχθηκε ο λαός με το μέρος του, με
αποτέλεσμα να αποκτήσει ο Ιβάν ανεξέλεγκτες εξουσίες και να τις εξασκήσει
με τον βάναυσο τρόπο που τον χαρακτήριζε.
Στο εξωτερικό ακολούθησε ο Τσάρος μία πολιτική «μεγάλης δύναμης». Το
1558 διεκδίκησε διέξοδο της Ρωσίας προς την Ανατολική Θάλασσα, διέλυσε
το κράτος του Τάγματος Ιπποτών που κυριαρχούσε στην περιοχή και ξεκίνησε
πόλεμο με την Πολωνία, τη Λιθουανία και τη Σουηδία, ο οποίος διήρκεσε μέχρι
τα χρόνια 1582-83. Αυτός ο πόλεμος καταρράκωσε τον οικονομικό και κοινωνικό
ιστό της Ρωσίας. |
